Bệnh tiểu đường phát triển khi cơ thể không thể tạo đủ insulin hoặc sử dụng nó không đúng cách. Insulin là một loại hormone giúp điều chỉnh lượng đường trong máu, và nếu không có đủ lượng này hoạt động chính xác, các biến chứng sức khỏe có thể xảy ra. Có nhiều loại bệnh tiểu đường có thể là kết quả của các yếu tố khác nhau, chẳng hạn như di truyền hoặc lựa chọn lối sống.

Bệnh tiểu đường là một tình trạng xảy ra khi một người không thể điều chỉnh mức độ glucose trong máu của họ. Thông thường, tuyến tụy sản xuất một loại hormone gọi là insulin cho phép các tế bào hấp thụ glucose từ máu. Điều này cho phép cơ thể sử dụng glucose để tạo năng lượng và giữ cho lượng đường trong máu ở mức khỏe mạnh.

Tuy nhiên, nhiều yếu tố có thể dẫn đến việc tuyến tụy không sản xuất đủ insulin hoặc các tế bào không thể sử dụng insulin một cách hiệu quả. Điều này có thể gây ra quá nhiều glucose tích tụ trong máu và dẫn đến sự phát triển của bệnh tiểu đường. Bài viết này thảo luận về một số cách mà các loại bệnh tiểu đường khác nhau có thể phát triển.

Định nghĩa bệnh tiểu đường

Bệnh tiểu đường là một tình trạng nơi insulin không thể điều chỉnh lượng đường trong máu một cách chính xác. Ước tính rằng hơn 34 triệu người mắc bệnh tiểu đường vào năm 2018 và khoảng 7 triệu trường hợp trong số đó không được chẩn đoán. Bằng chứng cho thấy rằng bệnh tiểu đường là nguyên nhân tử vong hàng đầu.

Tuy nhiên, số người chết thực sự có khả năng cao hơn vì giấy chứng tử không báo cáo nguyên nhân bệnh tiểu đường một cách nhất quán. Ngoài các triệu chứng khác nhau, chẳng hạn như mệt mỏi, các vấn đề về thị lực, tăng cảm giác khát và đi tiểu, bệnh tiểu đường cũng tăng rủi ro của nhiều biến chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như bệnh tim, đột quỵ và bệnh thận.

Các loại và nguyên nhân của bệnh tiểu đường

Nguyên nhân bệnh tiểu đường các vấn đề với cách cơ thể sử dụng hoặc sản xuất insulin. Cơ thể phân hủy thức ăn thành glucose, nó sẽ giải phóng vào máu. Glucose là một nguồn năng lượng mà cơ thể đưa vào các tế bào hoặc dự trữ để sử dụng sau này.

Insulin là một loại hormone hướng dẫn glucose để sử dụng trong tế bào hoặc dự trữ trong mô cơ hoặc gan. Bình thường, tuyến tụy tiết ra đủ insulin tùy thuộc vào lượng glucose trong máu. Tuy nhiên, insulin không thể điều chỉnh đúng mức glucose ở những người mắc bệnh tiểu đường. Điều này làm cho glucose tồn tại trong máu quá lâu và trở thành chất có hại cho cơ thể.

Lý do insulin không thể điều chỉnh glucose thích hợp tùy thuộc vào loại bệnh tiểu đường. Các chung nhất loại là:

• Tiền tiểu đường: Tiền tiểu đường, hoặc bệnh tiểu đường ranh giới, xảy ra trước khi bệnh tiểu đường loại 2 phát triển. Đến giai đoạn này, lượng đường trong máu, huyết áp và kháng insulin có thể bắt đầu đạt đến mức có hại.
• Bệnh tiểu đường loại 1: Cơ thể không thể sản xuất đủ insulin vì hệ thống miễn dịch tấn công nhầm các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Không rõ nguyên nhân gây ra bệnh tiểu đường loại 1 và nó có thể là do đến các yếu tố di truyền và môi trường.
• Bệnh tiểu đường loại 2: Cơ thể không sử dụng insulin đủ hiệu quả để điều chỉnh lượng đường trong máu. Ví dụ, một số mô trở nên kháng insulin và cần nhiều insulin hơn. Bệnh tiểu đường loại 2 có thể xảy ra do vài nhân tố bao gồm di truyền, cân nặng không tốt và ít hoạt động thể chất.
• Tiểu đường thai kỳ: Thai kỳ có thể gây ra thay đổi nội tiết tố dẫn đến kháng insulin. Các yếu tố di truyền và lối sống cũng có thể góp phần gây ra bệnh tiểu đường thai kỳ.

Ngoài ra còn có một số loại bệnh tiểu đường ít phổ biến hơn với các nguyên nhân khác nhau, như là :

• Bệnh tiểu đường khởi phát ở tuổi trưởng thành (MODY): Một thu thập các điều kiện nơi mà các đột biến gen di truyền hạn chế khả năng sản xuất insulin của một người. Chúng thường phát triển ở tuổi vị thành niên và thanh niên.
• Bệnh tiểu đường tự miễn dịch tiềm ẩn ở người lớn (LADA) : Một dạng bệnh tiểu đường nơi hệ thống miễn dịch can thiệp vào cách insulin điều chỉnh lượng đường trong máu. Bệnh tiến triển chậm hơn so với bệnh tiểu đường loại 1, nhưng hầu hết mọi người sẽ chuyển từ thuốc uống sang điều trị insulin sau 6 tháng kể từ khi chẩn đoán.
• Bệnh tiểu đường ở trẻ sơ sinh: Một quý hiếm dạng bệnh tiểu đường xảy ra ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi và ngăn tuyến tụy sản xuất đủ insulin.
• Hội chứng Wolfram: Một bệnh di truyền có thể gây ra bệnh tiểu đường với các vấn đề về thị lực và thính giác.
• Hội chứng Alström: Nữa rối loạn di truyền hiếm gặp có thể dẫn đến bệnh tiểu đường loại 2 cùng một số vấn đề khác, bao gồm béo phì, giảm thị lực hoặc thính giác và suy thận.
• Bệnh tiểu đường do steroid: Steroid là phiên bản nhân tạo của hormone có thể tăng lượng đường trong máu bằng cách làm cho gan giải phóng nhiều glucose hơn. Điều này có thể dẫn đến kháng insulin.
• Bệnh tiểu đường xơ nang: Một tình trạng di truyền khiến chất nhầy tích tụ và làm tổn thương tuyến tụy, dẫn đến lượng đường trong máu cao
• Bệnh tiểu đường loại 3c : Còn được biết là bệnh tiểu đường pancreatogenic nó xảy ra khi bệnh tật, chấn thương hoặc phẫu thuật tuyến tụy khiến tuyến tụy ngừng sản xuất insulin.

Các yếu tố rủi ro

Các yếu tố nguy cơ của bệnh tiểu đường có thể bao gồm:

• Di truyền và lịch sử gia đình
• Tuổi, bao gồm độ tuổi trẻ hơn đối với bệnh tiểu đường loại 1 hoặc độ tuổi lớn hơn đối với loại 2
• Thừa cân và béo phì
• Không hoạt động thể chất
• Một chế độ ăn uống không lành mạnh
• Rối loạn hormone, chẳng hạn như hội chứng buồng trứng đa nang
• Nguồn gốc dân tộc nhất định, chẳng hạn như người Mỹ gốc Phi hoặc người Mỹ gốc Tây Ban Nha
• Mắc một số bệnh, chẳng hạn như bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu
• Trước đây bị tiểu đường thai kỳ

Triệu chứng

Các triệu chứng bệnh tiểu đường sẽ khác nhau tùy thuộc vào loại và nguyên nhân nhưng có thể bao gồm:

• sự mệt mỏi
• mờ mắt
• tăng khát và đi tiểu
• nạn đói
• tê tay và chân
• vết loét dai dẳng
• giảm cân bất ngờ

Bệnh tiểu đường cũng có thể dẫn đến các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng nếu không được điều trị, chẳng hạn như bệnh tim hoặc đột quỵ.

Điều trị

Hiện không có phương pháp chữa trị cho bệnh tiểu đường. Nhưng có nhiều hình thức điều trị có sẵn, tùy thuộc vào loại của nó. Mục tiêu của điều trị là giữ cho mức đường huyết trong giới hạn khỏe mạnh để kiểm soát các triệu chứng và nguy cơ biến chứng. Điều trị các loại bệnh tiểu đường phổ biến có thể bao gồm :

• Tiền tiểu đường: Giảm cân bằng cách ăn uống lành mạnh và tăng cường hoạt động thể chất có thể ngăn ngừa tiền tiểu đường phát triển thành bệnh tiểu đường loại 2.
• Bệnh tiểu đường loại 1: Liều insulin hàng ngày là cần thiết để điều chỉnh lượng đường trong máu. Chúng có thể thông qua ống tiêm, bút insulin hoặc máy bơm.
• Bệnh tiểu đường loại 2: Thay đổi lối sống có thể là cần thiết, chẳng hạn như chế độ ăn uống lành mạnh hơn hoặc tăng cường hoạt động thể chất. Nhiều người cũng sẽ yêu cầu thuốc uống và sau đó có thể cần insulin. Trong một số trường hợp, phẫu thuật giảm cân có thể là một lựa chọn.
• Tiểu đường thai kỳ: Thay đổi lối sống có thể giúp giảm lượng đường trong máu, chẳng hạn như thay đổi chế độ ăn uống. Các bác sĩ cũng có thể đề xuất các loại thuốc điều trị tiểu đường khi thay đổi lối sống không có tác dụng.

Khi nào đến gặp bác sĩ

Bệnh tiểu đường là một tình trạng nghiêm trọng cần được chăm sóc y tế. Bất cứ ai gặp các dấu hiệu hoặc triệu chứng của bệnh tiểu đường nên đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị. Bạn nên đến gặp bác sĩ để xét nghiệm máu nếu có các triệu chứng sau:

• Đi tiểu thường xuyên, kể cả ban đêm
• Khát và đói thường xuyên
• Giảm cân bất ngờ
• Mờ mắt
• Tê hoặc ngứa ran ở bàn tay hoặc bàn chân
• Thường xuyên mệt mỏi
• Da rất khô
• Nhiễm trùng thường xuyên

Bản tóm tắt

Bệnh tiểu đường khiến lượng đường trong máu cao do các vấn đề với insulin. Cơ thể tạo ra quá ít insulin hoặc sử dụng nó kém. Có nhiều nguyên nhân có thể gây ra các vấn đề về insulin, bao gồm các yếu tố di truyền đến lối sống. Một số dạng bệnh tiểu đường có thể hồi phục thông qua thay đổi lối sống và phương pháp điều trị, chẳng hạn như tiền tiểu đường. Các loại bệnh tiểu đường khác, chẳng hạn như bệnh tiểu đường loại 1, hiện chưa có phương pháp chữa trị. Tuy nhiên, dùng thuốc insulin thường xuyên có thể giúp kiểm soát các triệu chứng và giảm nguy cơ biến chứng

Nếu không được phát hiện sớm và có can thiệp kịp thời, tiểu đường thai kỳ có thể để lại nhiều biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ bầu và thai nhi.

Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết bị rối loạn trong thời gian mang thai. Đường huyết bị rối loạn cộng với khả năng tiết insulin của tuyến tụy bị hạn chế sẽ ảnh hưởng tới quá trình chuyển hóa glucose thành năng lượng. Những mẹ bầu thừa cân, có tiền sử bị tiểu đường, đã từng sinh con thừa cân hay mang thai trên 35 tuổi… thường có khả năng bị tiểu đường thai kỳ cao hơn.

Nguyên nhân của tiểu đường thai kỳ

Khi mang thai, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn, đồng nghĩa với việc lượng đường cần được chuyển hóa cao hơn. Tuy nhiên không phải lúc nào tuyến tụy cũng tiết insulin đầy đủ và kịp thời. Vì vậy dẫn đến tiểu đường thai kỳ.

Mặt khác, khi mang thai, nhau thai sẽ tạo ra nội tiết tố giúp thai nhi phát triển. Nội tiết tố này ảnh hưởng xấu đến insulin gây nên tình trạng rối loạn đường huyết.

Như vậy, nguyên nhân cơ bản dẫn đến tiểu đường thai kỳ chính là sự thiếu hụt insulin khiến quá trình chuyển hóa đường thành năng lượng bị ảnh hưởng, khiến đường huyết tăng.

Dấu hiệu của tiểu đường thai kỳ

Trong quá trình mang thai, tiểu đường thai kỳ chỉ được phát hiện khi đi thai phụ đi khám và làm xét nghiệm. Tuy nhiên có thể căn cứ vào một số dấu hiệu sau để nhận biết sớm:

• Thường xuyên khát nước;
• Thức giấc nửa đêm;
• Vùng kín bị nhiễm nấm;
• Vết thương khó lành;
• Mệt mỏi, sụt cân, người uể oải…

Biến chứng của tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày, nhưng lại có nguy cơ để lại biến chứng cho cả mẹ bầu và thai nhi.

Biến chứng đối với mẹ bầu

Khi bị tiểu đường thai kỳ, mẹ bầu có thể gặp phải các biến chứng như huyết áp cao, phù nề chân tay, nước ối nhiều dẫn đến sinh non… Bên cạnh đó, thai phụ bị tiểu đường có nguy cơ bi tiền sản giật cao gấp 4 lần so với người bình thường. Mẹ bầu cũng dễ bị chấn thương và tăng nguy cơ bị băng huyết sau sinh do thai nhi to.

Biến chứng đối với thai nhi

Thai nhi to hơn bình thường, thai dễ chết lưu, dị tật về tim mạch, rối loạn hô hấp khi sinh, sinh non… Khi trẻ sinh ra, thường gặp các biến chứng như suy hô hấp, hạ đường huyết, hạ can xi máu, vàng da, béo phì, đặc biệt là nguy cơ bị tiểu đường rất cao.

Cách phòng tránh và điều trị tiểu đường thai kỳ

Vì những biến chứng nguy hiểm như trên, nên khi mang thai, các mẹ bầu cần biết cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ. Để phòng tránh cũng như điều trị tiểu đường thai kỳ, mẹ bầu có thể áp dụng một số nguyên tắc sau:

Ăn uống hợp lý, khoa học

Mẹ bầu nên ăn các thực phẩm giàu chất xơ, ít chất béo, ngọt và calo. Ăn nhiều hoa quả, rau xanh, ngũ cốc… Không nên ăn quá nhiều mà cần kiểm soát lượng thức ăn mỗi ngày.

Vận động thường xuyên, phù hợp

Vận động giúp cơ thể tiêu hao năng lượng, nhờ vậy lượng đường sẽ di chuyển đến các tế bào khác thay vì ở lại trong máu. Tuy nhiên không nên tập luyện quá sức ảnh hưởng đến thai nhi. Mỗi ngày dành khoảng 30 phút để đi bộ, đạp xe hay bơi lội sẽ giúp ngăn ngừa tiểu đường và khắc phục chứng đau lưng, chuột rút thường gặp.

Duy trì cân nặng ở mức ổn định

Tăng cân quá nhiều vừa khiến cơ thể nặng nề, vừa có nguy cơ bị tiểu đường thai kỳ do hiện tượng kháng insulin. Vì vậy mẹ bầu nên duy trì cân nặng ở mức ổn định trong suốt thai kỳ.

Khám thai định kỳ

Khám thai định kỳ không chỉ kiểm tra sức khỏe mẹ bầu và thai nhi, mà còn kịp thời phát hiện sớm nếu bị tiểu đường. Từ đó có biện pháp chữa trị kịp thời, phù hợp.

Trên đây là một số thông tin cơ bản về tiểu đường thai kỳ mẹ bầu cần biết. Hi vọng các thông tin trên sẽ mang đến nhiều kiến thức bổ ích để có một thai kỳ khỏe mạnh.

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh tiểu đường đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị, giúp điều chỉnh đường huyết và nâng cao sức khỏe cho người bệnh.

Vì sao bệnh tiểu đường cần chế độ dinh dưỡng riêng?

Bệnh tiểu đường khởi phát do thiếu hụt hoặc không đáp ứng đủ insulin. Khi insulin bị thiếu hụt, các dưỡng chất như glucose sau khi hấp thụ từ thức ăn sẽ không được sử dụng. Vì thế cơ thể sẽ bị thiếu chất dinh dưỡng. Đồng thời, khi glucose không được sử dụng, tích tụ nhiều trong máu sẽ gây nên tình trạng tăng đường huyết.

Vì vậy, xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp cho người tiểu đường chính là liều thuốc đặc hiệu tốt nhất cho người bệnh. Chế độ ăn uống khoa học, cân bằng về số lượng và chất lượng không chỉ cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho cơ thể, mà còn có thể điều chỉnh đường huyết trong máu. Đây là phương pháp hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường có hiệu quả nhất hiện nay.

Chế độ dinh dưỡng cho người tiểu đường

Tỷ lệ các thành phần dinh dưỡng dành cho người tiểu đường như sau:

• Protein (chất đạm): Protein nên đạt 0,8g/kg/ngày đối với người lớn. Trong một khẩu phần ăn, năng lượng từ protein chỉ cần chiếm từ 15-20% là đủ.
• Lipit (chất béo): Nên hạn chế chất béo, đặc biệt là chất béo có nguồn gốc từ động vật, vì chúng chứa nhiều axit bão hòa dễ gây xơ vữa động mạch. Thay vào đó, người bệnh tiểu đường nên dùng các loại dầu từ thực vật như dầu mè, dầu vừng, dầu đậu nành…Năng lượng từ Lipit chiếm từ 25-30% khẩu phần ăn.
• Gluxit (chất bột đường): Người bị bệnh tiểu đường cần hạn chế chất bột đường vì có nguy cơ làm tăng đường huyết. Tuy nhiên vẫn phải bổ sung gluxit phức hợp dưới dạng các loại hạt và khoai củ. Tỷ lệ năng lượng do gluxit cung cấp nên đạt từ 50-60% khẩu phần.

Người bệnh tiểu đường nên ăn gì và không nên ăn gì?

Người bị tiểu đường nên ăn gì?

Nên tăng cường ăn các loại rau xanh, trái cây để bổ sung chất xơ và vitamin cần thiết cho cơ thể. Đậu nành luộc, măng tây hay các món salad là những gợi ý hay.

Nên ăn các loại thực phẩm tươi sống như thịt,cá, trứng, sữa và các chế phẩm từ sữa. Ưu tiên các món luộc, kho, nướng hơn so với các món chiên, rán để hạn chế dầu mỡ.

Thịt bò là ưu tiên hàng đầu dành cho người bị tiểu đường. Trong thịt bò có chứa Axit linoleic tổng hợp (CLA) có khả năng cải thiện chức năng chuyển hóa đường trong máu giúp giảm đường huyết, đồng thời giảm lượng cholesterol xấu đi vào cơ thể.

Nên ăn các loại cá như cá hồi, cá ngừ, cá thu, cà mòi bởi chúng rất giàu axit béo omega-3, không chỉ tốt cho người bị bệnh tiểu đường mà còn tốt cho tim mạch.

Tôm cũng là một trong những khẩu phần không nên bỏ qua trong chế độ dinh dưỡng cho người tiểu đường. Chỉ cần chế biến các món đơn giản như hấp, luộc là có một bữa ăn đủ chất dinh dưỡng.

Người bị tiểu đường không nên ăn gì?

Nên hạn chế ăn các loại thực phẩm chế biến sẵn như pa tê, xúc xích, đồ hộp.

Hạn chế các loại nước ngọt có ga, rượu, bia và các loại bánh kẹo có chất ngọt. Chúng rất dễ làm tăng đường huyết trong máu, từ đó khiến bệnh tình càng trầm trọng hơn.

Không nên ăn các loại hoa quả sấy khô vì chúng thường chứa nhiều đường. Một số loại trái cây như nhãn, xoài, na…cũng nên loại ra khỏi chế độ dinh dưỡng cho người bệnh tiểu đường.

Ngoài việc thực hiện tốt chế độ dinh dưỡng như trên, người bệnh tiểu đường cũng nên tạo cho mình thói quen ăn uống khoa học, điều độ, đúng giờ. Đồng thời nên dành thời gian tập luyện thể dục đều đặn để nâng cao sức khỏe, giúp đẩy lùi bệnh tật.